Republika Czeska należała w przeszłości do najważniejszych regionów przemysłowych Europy, a jej fabryki, elektrownie, młyny i obiekty inżynieryjne do dziś opowiadają historie o rzemiośle, innowacjach oraz codziennym życiu kilku pokoleń. Wiele z tych obiektów nie pełni już swojej pierwotnej funkcji. Dzięki starannym rewitalizacjom przekształciły się one jednak w tętniące życiem centra kultury, galerie, muzea, kawiarnie czy przestrzenie edukacyjne i eventowe.

Wyrusz śladem architektury przemysłowej, która łączy przeszłość z teraźniejszością – od praskich fabryk, przez klastry przemysłowe w Ostrawie, aż po unikalne zabytki techniki w Brnie.

Praski industrial w nowej odsłonie

Hergetova cihelna (cegielnia Hergeta) na brzegu Wełtawy na Małej Stronie znana jest dziś przede wszystkim jako stylowa restauracja z widokiem na Most Karola i Kanał Diabelski (Čertovka), zwany Praską Wenecją. Historia tego miejsca ma jednak znacznie bardziej przemysłowy charakter: w drugiej połowie XVIII wieku produkowano tutaj cegły. Dziś można tu skosztować kulinarnych specjałów, łącząc to ze spacerem po zabytkowym centrum Pragi. Oprócz restauracji na terenie dawnej cegielni mieści się również  Muzeum Franza Kafky, które przybliża życie i twórczość tego słynnego praskiego pisarza.



Budynek dawnego młyna Sovovy mlýny na wyspie Kampa poszczycić się może historią sięgającą średniowiecza. Po pożarze w 1896 roku i późniejszych przebudowach zyskał nowe życie jako Muzeum Kampa. Obecnie prezentowane są tu zbiory nowoczesnej sztuki, w tym dzieła pioniera abstrakcjonizmu Františka Kupky oraz rzeźbiarza Otto Gutfreunda. Ten zabytkowy obiekt poprzemysłowy służy tym samym jako atrakcyjna przestrzeń spotkań ze sztuką współczesną.

Sovovy mlyny © Profimedia
Stará čistírna odpadních vod (Stara Oczyszczalnia Ścieków w Bubenču) należy do najciekawszych zabytków techniki w Pradze. Została wzniesiona w latach 1901–1906 i funkcjonowała aż do roku 1967. Podczas zwiedzania z przewodnikiem można podziwiać oryginalne urządzenia technologiczne, maszynownię parową, kotłownię oraz inne zachowane elementy dawnego zakładu. Atrakcyjną opcją są także specjalne programy pełne wrażeń w podziemiach lub wejście na komin. Po zakończeniu zwiedzania warto wstąpić do tutejszej kawiarni.

W praskich Holešovicach znajduje się La Fabrika – przestrzeń kulturalna powstała w wyniku przebudowy obiektów przemysłowych. Dziś odbywają się tu spektakle teatralne, koncerty, wystawy, projekcje filmowe, performance oraz pokazy akrobatyczne. Industrialna przeszłość pozostaje integralną częścią charakteru tego miejsca, tworząc nieszablonową kulisę dla współczesnej kultury.

Kolejną wyrazistą metamorfozę przeszedł kompleks Centrum současného umění DOX (Centrum Sztuki Współczesnej DOX), które utworzono w dawnej fabryce. Oprócz wystaw sztuki współczesnej i bogatego programu kulturalnego uwagę przyciąga sterowiec Gulliver – oryginalna drewniana konstrukcja na dachu budynku, służąca jako miejsce spotkań literackich i artystycznych.

Ostrawa: od hutnictwa do sztuki współczesnej

W poszukiwaniu pereł industrialu warto udać się również do metropolii Moraw Północnych – Ostrawy, gdzie dziedzictwo przemysłowe stanowi kluczowy element tożsamości miasta.

Dolní oblast Vítkovice (Dolny Obszar Witkowic) to unikalny zespół architektury przemysłowej. Na terenie dawnej huty (Vítkovické železárny) produkcja żelaza rozwijała się od 1830 aż do 1998 roku. Dziś można tu poznać trzy powiązane ze sobą etapy dawnego cyklu produkcyjnego – kopalnię węgla kamiennego, koksownię oraz wielki piec. Dawne obiekty przemysłowe stały się popularnym celem turystycznym, oferującym zwiedzanie z przewodnikiem, ekspozycje techniczne oraz widoki z niemal 80-metrowej wieży Bolt Tower, wzniesionej nad wielkim piecem. Na uwagę zasługuje również wielofunkcyjna aula Gong, która powstała w wyniku przebudowy dawnego zbiornika gazu i dziś gości koncerty, konferencje oraz inne wydarzenia kulturalne.

Inny wymiar adaptacji dziedzictwa poprzemysłowego reprezentuje PLATO Ostrava – miejska galeria sztuki współczesnej, która ma swoją siedzibę w objętej ochroną konserwatorską dawnej rzeźni miejskiej z przełomu XIX i XX wieku. Rewitalizacja zachowała charakter zabytkowej budowli, dostosowując ją do współczesnych potrzeb kulturalnych. Galeria oferuje wystawy artystów czeskich i zagranicznych, programy edukacyjne, projekcje filmowe oraz inne wydarzenia.

Pardubice: młyny, które ożyły na nowo

Automatické mlýny (Młyny Automatyczne) w Pardubicach należą do najważniejszych zabytków architektury modernistycznej w mieście. Monumentalny kompleks nad brzegiem rzeki Chrudimki zaprojektował architekt Josef Gočár dla braci Winternitzów. Młyny wybudowano na początku XX wieku i przez ponad sto lat służyły do produkcji mąki. Młyny wyłączono z eksploatacji w 2013 roku, jednak ich historia toczyła się dalej dzięki kompleksowej transformacji w nowoczesną dzielnicę kulturalno-edukacyjną.

Dziś mieszczą się tutaj Gočárova galerie, Galerie města Pardubic (GAMPA) oraz centrum edukacyjne SFÉRA, gdzie odwiedzający mogą eksperymentować z nauką, technologią i rzemiosłem. W skład kompleksu wchodzi również dawny silos zbożowy z centrum informacyjnym i tarasem widokowym. Młyny Automatyczne łączą architekturę, sztukę współczesną, edukację oraz przestrzeń publiczną, stając się nowym sercem życia kulturalnego Pardubic.

©FB Automatic Mills Pardubice

Brno: podziemne katedry wód

Na pierwszy rzut oka mogą nie wyglądać jak tradycyjny zabytek industrialny, niemniej jednak Vodojemy na Žlutém kopci (Zbiorniki wodne na Żółtym Wzgórzu) w Brnie należą do najbardziej imponujących budowli inżynieryjnych v Czechach. Ten zabytkowy kompleks wodociągowy tworzą trzy podziemne komory, które służyły do zaopatrywania miasta w wodę. Najstarszy, murowany z cegły zbiornik pochodzi z 1874 roku, kolejny powstał w 1894 roku, a trzeci – żelbetowy – ukończono w 1917 roku. Rozległe przestrzenie z ceglanymi sklepieniami, rzędami filarów i monumentalnymi stropami przypominają podziemne katedry. Zbiorniki wyłączono z eksploatacji w 1997 roku, a po udostępnieniu ich zwiedzającym stały się jednym z najbardziej niezwykłych zabytków techniki w Brnie.

Český Krumlov: nowe życie zabytkowego browaru

Český Krumlov słynie przede wszystkim ze swojego historycznego centrum, zamku i malowniczych uliczek. Warto jednak odwiedzić również Port 1560 – centrum kulturalno-społeczne na terenie dawnego browaru Schwarzenbergów. Nazwa nawiązuje do roku 1560, kiedy to na podzamczu Czeskiego Krumlowa zaczęto warzyć piwo. Ten zabytkowy kompleks oferuje dziś przestrzenie wystawiennicze, interaktywne ekspozycje, warsztaty oraz wydarzenia kulturalne. W dawnej warzelni zwiedzający zapoznają się z tradycyjną produkcją piwa, podczas gdy inne części obiektu prezentują historię życia codziennego oraz sztukę współczesną. Nie brakuje tu również ogrodu browarnego, kawiarni i innych miejsc do odpoczynku.

© Petr Lundak MF DNES LN Profimedia


Trutnov: sztuka monumentalna w dawnej elektrowni

W Trutnovie znajduje się Galerie EPo1, która tchnęła nowe życie w zabytek przemysłowy z historią sięgającą 1914 roku. Pierwotna elektrownia służyła celom produkcyjnym, a jej potężne konstrukcje, wysokie sufity i zachowane elementy techniczne tworzą dziś imponujące otoczenie dla sztuki współczesnej.

Galeria koncentruje się przede wszystkim na monumentalnych rzeźbach, wielkoformatowych instalacjach i projektach tworzonych typu site-specific (specjalnie dla tej konkretnej przestrzeni). Dzieła, które często nie zmieściłyby się w tradycyjnych salonach wystawowych, zyskują tutaj odpowiednią przestrzeń i mogą w pełni wybrzmieć. Na terenie obiektu realizowane są także programy kulturalne i edukacyjne, działa tu również kawiarnia.


Region Pilzneński: od industrialnej kreatywności do dziedzictwa budowalnego

Również zachodnioczeskie  Plzeň (Pilzno) oferuje ciekawy przykład nowego zagospodarowania dziedzictwa przemysłowego. W dawnej zajezdni miejskich zakładów komunikacyjnych powstał kompleks DEPO2015, który służy kulturze, kreatywności i spotkaniom towarzyskim.

Odwiedzający mogą tu odkrywać wystawy, brać udział w warsztatach, wybrać się na koncert lub spektakl teatralny, a także posiedzieć w kawiarni. Kompleks oferuje również przestrzenie dla przedsiębiorczości kreatywnej, pracownie i inne projekty. Oryginalne otoczenie przemysłowe naturalnie przeplata się tutaj ze współczesnym życiem miejskim.

©DEPO15

Niedaleko Pilzna, na terenie dawnego kláštera v Plasích (klasztoru w Plasach), znajduje się Centrum stavitelského dědictví Národního technického muzea (Centrum Dziedzictwa Budowlanego Narodowego Muzeum Technicznego). Mieści się ono w starannie odrestaurowanych zabytkowych budynkach, w tym w dawnym browarze, i przybliża zwiedzającym rozwój budownictwa oraz tradycyjnych rzemiosł. Ekspozycje prezentują materiały budowlane, historyczne konstrukcje oraz średniowieczne maszyny budowlane. Plasy stanowią więc interesujący cel podróży dla każdego, kto chce z bliska poznać techniczne i architektoniczne dziedzictwo Czech.

Centre for Building Heritage of the National Technical Museum ©profimedia.cz

FAQ